WildProjects

Vejer, unieke vesting in Andalucië

Vejer de la Frontera is een bijzondere plek in Spanje. Het oude, Moorse deel is nog intact, er zijn galerieën en designwinkels en je kunt er heerlijk eten. Vejer ligt op 20 minuten rijden van de stranden van de Costa da Luz. Bekende badplaatsen zijn Caños de Meca en Palmar de Vejer. Hieronder volgt het verslag van een verblijf van twee maanden in Vejer de la Frontera.

Leven in Vejer de la Frontera (2013)

In maart en april 2013 woonde Toon Jansen in Vejer de la Frontera (Cádiz, Andalusië). Doel was te onderzoeken of de compacte Moorse bouwstijl een inspirerend model kan zijn voor wonen in Nederland. Daarvoor heeft hij inwoners gevraagd te vertellen over het leven in Vejer. Bijvoorbeeld kunstenaars uit Madrid en Parijs, die in Vejer op vakantie kwamen en daar zijn gaan wonen en werken. De in Vejer geboren inwoners (Vejeriegos) vertelden onder andere hoe hun ouders de jaren vijftig en zestig hebben beleefd. Dat ging vooral over het Franco tijdperk.Vejer de la Frontera

Vejer de la FronteraVejer_de_la_frontera

In de Moorse vestingstad wonen zo’n 11.000 mensen. In de zomer bezoeken duizenden toeristen de stad. Buiten het zomerseizoen wordt Vejer vooral bezocht door jonge Spaanse stellen van rond de dertig. In Vejer hebben inwoners van Sevilla, Madrid en vooral uit Engeland een tweede huis. Deze expats hebben veel historische huizen gerestaureerd. Door de hoge ligging heb je op veel plekken een schitterend uitzicht over de bergen en de kust (de Costa da Luz). In de avond kun je vanaf je dakterras de lichtjes van Tanger in Marokko zien. Als je tenminste niet lekker zit te eten bij een van de vele restaurants (zie foto hieronder).

wild projects
restaurant in Vejer
Witste dorp van Andalusië

Vejer de la Frontera wordt vaak de witste van de witte dorpen van Andalusië genoemd. Door het ontbreken van  massatoerisme heeft Vejer zijn authentieke Moorse charme bewaard. Het oude ommuurde centrum is een labyrint van witgekalkte huizen en hellende straatjes die uitkomen bij een Moors kasteel. Palmbomen, sinaasappelbomen en bloemrijke straatjes en patio’s zorgen voor een mooi contrast met al dat wit. De patio’s (binnentuinen) zorgen voor verkoeling in de zomerse hitte.

Een strategische plek

wild projects schets tj-2013
dibujo Arco de la Segur schets tj2013

Vejer is door zijn ligging, hoog boven het omringende gebied, al duizenden jaren een strategische plek. Eeuwenlang hebben de bewoners van Vejer de omgeving gecontroleerd. Met vestingmuren konden indringers worden geweerd.

Vejer was in de vroege Middeleeuwen nog vanaf de zee met de boot over de bevaarbare rivier Rio Barbate te bereiken. Barca de Vejer was de haven en doorvoerplaats van goederen naar het binnenland. Als men niet met de boot mee kon dan liep men in een paar uur van de zeemonding van de rivier naar Vejer. Tegenwoordig stelt de Barbate rivier niet veel meer voor omdat stuwmeren stroomopwaarts water vasthouden en stroomafwaarts veel water met irrigatiekanalen wordt afgetapt voor het land van de grootgrondbezitters.

De kuststrook tussen Gibraltar en Cádiz is al duizenden jaren de beste plek om over te steken vanuit Noord-Afrika. Voor handelaren, indringers, veroveraars en piraten. Vejer kon de aanvallen van de piraten goed afslaan omdat de stad door muren goed was beschermd. Bij opgravingen zijn resten van muren van eeuwen voor Chr. gevonden. Eeuwen later bouwden de Moren wachttorens langs de zee van de Costa da Luz. Met vuur werd gewaarschuwd als een boot met piraten in aantocht was. Dan had men in Vejer tijd genoeg om maatregelen te nemen en de poorten te sluiten.

De aan zee liggende Romeinse stad Baelo Claudio is 200 jaar voor Chr. gesticht. Deze stad had geen muren en was kansloos tegen de piraten. De Romeinen hebben Baelo Claudio in de zesde eeuw na Chr. verlaten. Vejer had al vanaf de zesde eeuw voor Chr. stadsmuren en mede door de hoge ligging kon Vejer eeuwenlang zorgen voor veiligheid van zijn bewoners.

wild projects
Poort in stadsmuur bij de Judería
Vejer, een van de mooiste dorpen van Spanje

Vejer de la Frontera wordt beschouwd als een van de mooiste dorpen van Spanje. In de smalle straatjes lijkt het net of je in de Middeleeuwen bent. Rond Vejer zijn waterrijke delta’s met vis en rijstvelden, hellingen met tarwe, weilanden met stieren en pijnboombossen. De witte zandstranden van Zahara de los Atunes, Palma de Vejer of Caños de Meca kun je vanaf je dakterras zien liggen. In twintig minuten ben je met de auto op het strand.

wild projects
poort getekend op de Plaza de Armas (tj-2013)

Vejer is al duizenden jaren een autonome samenleving en dat is het nog steeds. Er wonen 11.000 mensen. Je treft er winkels aan die in Nederland al decennia geleden zijn verdwenen. In een van de winkels kun je nog cassettebandjes kopen. Alle huizen zijn wit, hebben patio’s met planten en bloemen en platte daken met dakterrassen. De avenidas zijn versierd met sinasappel- en palmbomen. Kinderen krijgen flamenco-les in het oude kasteel.

In het oude stadsdeel van Vejer is alsof de geschiedenis heeft stil gestaan. Dit geldt met name voor de ouderen die nog steeds niet kunnen praten over de gebeurtenissen die zij in hun jeugd hebben meegemaakt.

Zwijgen over de Franco-tijd

In 1936 kwamen landarbeiders in Vejer in opstand tegen de rijke grootgrondbezitters. De opstand werd bloedig onderdrukt en meer dan vijftig personen werden geëxecuteerd. Na 1940 werd Vejer bezet door ‘los moros’, de Marokkaanse troepen van dictator Franco. In de jaren daarna was sprake van grote voedselschaarste. Pas in 1955 gaat het weer wat beter. Maar de dictatuur van Franco werpt nog steeds een schaduw over het leven van veel Spanjaarden. Inwoners uit Vejer die de Franco-tijd hebben meegemaakt praten liever niet over die periode.

Een inwoner vertelde dat haar moeder zich nog kan herinneren dat Franco in 1940 Marokkaanse soldaten gebruikte om Vejer en omgeving te bezetten. De soldaten droegen tulbanden om hun hoofd en sandalen aan hun voeten. Haar moeder woonde toen nog als kind bij haar ouders in de campo. Marokkaanse soldaten kwamen regelmatig groente uit hun tuin halen; zonder te betalen uiteraard. De dochter van deze moeder vertelt dat zij van hun ouders hebben geleerd voorzichtig te zijn met hun uitspraken omdat je niet verraden wilde worden. De angst uit de periode heeft de ouderen nog in hun greep en hun kinderen, nu veertigers en vijftigers, zijn nog steeds wat behoudend.

wild projects
Beeld van dictator Franco in het NMAC (foto tj2013)

Bij de militaire coup van Franco was de eigenaar van een groot landgoed Las Lomas in de buurt van Vejer betrokken. Deze Mora Figueroa was ook een vriend van Franco. Inmiddels is hij al een tijd dood, maar zijn familie is zo ongeveer de grootste grootgrondbezitter van Spanje. Toen Franco nog leefde, kwam hij regelmatig op bezoek om te jagen op zijn finca. Maar ook koning Juan Carlos schijnt er nog wel eens te jagen. Overigens zijn verdwaalde toeristen niet welkom en komen het landgoed niet op.

Een inwoner uit Vejer vertelde dat de hierboven genoemde vriend van Franco ook water had gestolen. Hij bedoelde dat water uit de rivier via kanalen naar zijn landgoed Las Lomas werd geleid zodat hij zijn arsenaal flink kon uitbreiden. Water dat de kleine boeren al eeuwenlang hadden gebruikt voor hun land. Toen ik hem vroeg of mensen daar nog boos over zijn, haalde hij zijn schouders op en zei: “heel wat mensen uit Vejer werken als seizoenarbeider op het bedrijf van die familie”.

La tierra para el que la trabaja

In Vejer en omgeving was er een extreme scheiding tussen de adel en grootgrondbezitters en de arme landarbeiders. De leus van de arbeiders was ‘la tierra para el que la trabaja’ (geef het land aan hen die het bewerken). Ondanks de komst van een Republikeinse regering in 1933 lukte het niet om landbouw-hervormingen door te voeren. Veel arbeiders in Vejer moesten zien rond te komen van een hongerloontje. Gelukkig is de situatie in 2013 veranderd. De welvaart is enorm toegenomen, maar de toekomst ziet er niet goed uit. Er is weinig werk in de voedselindustrie in de omgeving. Vrouwen werken meestal in de toeristenindustrie en de zakelijke

wild projects
vrouwen en mannen werken samen (foto tj2013)

dienstverlening. Maar ik zag ook dat mannen en vrouwen samen werkten om de straatjes opnieuw met grote keien te bestraten (zie foto). Op het moment dat ik deze foto nam hadden ze het erg gezellig samen.

Opvallend is dat mensen in Vejer de meeste diploma’s en academische titels hebben in de provincie Cádiz. Waar dat mee te maken heeft kan niemand me vertellen. Het kan iets met de cultuur te maken hebben. Vejer was duizenden jaren geleden al een handelsplaats waar twee talen werd gesproken. Veel Vejeriegos trokken de wijde wereld in zoals met Columbus op ontdekkingstocht.

Cultuur

Tradities worden in ere gehouden zoals de Semana Santa met processies in de Paasweek, de stieren die op Paaszondag in de straatjes worden opgejaagd en de Feria de Primavera in april. De welvarende Vejeriegos rijden op paarden en het gewone volk en vooral de vrouwen paraderen in mooie Andalusische jurken. Lees het verslag van de Feria in 2013 verderop op deze pagina.

De jeugd van Vejer: de botellón
wild projects
Botellón en Vejer foto tj-2013

Tijdens de Feria zitten op een plein in de buurt groepjes jongeren, waarvan opvallend veel meiden, bij elkaar. Dit wordt een botellón genoemd. Botellón is Spaans voor grote fles. Volgens Wikipedia is het is een gezelschapsfenomeen dat in Spanje in het begin van de jaren 90 is ontstaan. Een botellón bestaat uit een verzameling vrienden, vooral jongeren, die in de buitenlucht samenkomen om alcoholische dranken te drinken voor een verjaardag of een andere gelegenheid. Vaak wordt eerst een botellón gehouden alvorens men uitgaat. Tijdens de Feria kost een caña anderhalve euro. Veel te duur voor de jongeren uit Vejer die nauwelijks geld te besteden hebben. Daarom kopen ze goedkope drank in de supermarkt en mengen dat met frisdrank uit dikke flessen cola of zeven-up. Een drankje dat veel wordt gedronken is witte wijn met zeven-up dat met veel ijs uit een grote plastic kan wordt gedronken (tinto de verano).

wild projects
tj in Vejer (foto Pim2013)
Architectuur

Wikipedia schrijft over Andalusië het volgende: de Moorse architectuur treffen we nog volop aan in Andalusië. De regio was immers het laatste bolwerk van de Moren (het Koninkrijk Granada) tot ze in 1492 uit Europa werden verdreven. De bekendste overblijfselen zijn het Alhambra in Granada, de Moskee in Córdoba en de torens Torre del Oro en Giralda in

wild projects
een patio achter het voorhuis

Sevilla.  De ‘Moorse’ architectuur van witte huizen met patio’s is typisch voor Andalusië met een stijl die doet denken aan de Berberse architectuur van Marokko.

Kenmerken van de huizen zijn de witte muren, de patio’s, de vertrekken die rond de patio’s gebouwd waardoor de lucht gaat stromen en de platte (rode)  daken met kanalen om water op te slaan in de ondergrondse waterbekkens. Verder verbergen deuren soms ook weer gangen of straatjes met huizen.

wild projects - Moors dorp
Moors dorp Vejer

Costa de la Luz (Nederlands: Kust van het Licht) is de Atlantische kust van Andalusië. De kust strekt zich uit van Tarifa tot de grens van Portugal en omvat de provincies van Cádiz en Huelva. De kust dankt zijn naam aan het felle zonlicht (meer dan 3000 zonuren per jaar) dat weerkaatst op de oceaan en de witte zandstranden. De Costa de la Luz is een populaire vakantiebestemming van Spanjaarden en trekt de laatste jaren ook meer buitenlandse toeristen, maar heeft zijn authentieke Andalusische karakter nog grotendeels bewaard. Geen grote (hoge) hotels en langs de kust veel kleine, hippe horeca. In augustus volle stranden, in zee veel (kite)-surfers en Spaanse badgasten op surfplankjes.

Vejer ligt op tien kilometer van de witte zandstranden van Palma de Vejer, Barbate, hippiedorp Caños de Meca en Zahara de los Atunes. Op 50 km ligt Cádiz, de oudste stad van Europa. Columbus vertrok er op ontdekkingsreis naar Amerika (in het Archivo de Indios in Sevilla liggen zijn logboeken). Bij Tarifa bevinden zich de resten van de Romeinse stad Baelo Claudia.

wild projects
dakterras in Vejer met windmolens op de achtergrond

Rond Vejer zijn natuurgebieden waarvan Nationaal park Doñana het belangrijkste is. In dit gebied, dat wat grootte en belangrijkheid betreft met de Waddenzee te vergelijken is, zijn veel “Nederlandse” vogels te vinden die hier overwinteren of op hun tocht van Noord-Europa naar Afrika hier een rustpauze inlassen. De Costa de la Luz wordt door de rivier Guadalquivir, die uitmondt in het park, in tweeën gedeeld. In de Doñano delta bevindt zich de visfarm Veta La Palma (zie video op homepage van www.jansenverder.nl). Daarnaast is er een natuurgebied, het Parque Natural Bahia de Cádiz, in de baai van Cádiz. Boven het kustplaatsje Barbate is een pijnbomenbos dat aan zee grenst. Dit is het Parque Natural de la Breña y Marismas del Barbate. Een beetje wandelaar loopt in twee uur van Vejer naar Barbate. Je kunt verschillende rondwandelingen maken rond Vejer.

wild projects
Pijnbomen in La Brena
Op een paar kilometer van Vejer ligt het openlucht museum met kunst van bekende kunstenaars zoals Sol LeWitt. Ik heb foto’s gemaakt van een beeld van Franco dat alleen met zijn hoofd boven het zand uitkomt en van Second Wind (foto hieronder). Info: La Fundación NMAC se encuentra en el interior de la Dehesa Montenmedio, en el municipio gaditano de Vejer de la Frontera. Meer informatie is te vinden op de volgende website http://www.fundacionnmac.org. Foto’s van de kunstwerken in het park staan ook op flickr via de volgende link http://www.flickr.com/photos/fundacionnmac/with/8273667639/
wild projects - James Turrell
Second Wind van James Turrell in het NMAC bij Vejer
Eten en uitgaan

Vejer begint steeds meer een hotspot te worden voor moderne en creatieve varianten van Spaans eten. Restaurant El Central aan de Calle Juan Bueno en de trappen van de Divino Salvador is een uitstekend tapasrestaurant met een geweldige Spaanse sfeer. Drie Spaanse broers met drie collega’s runnen het restaurant. Als je ortigüillas (zeeanamonen) wil eten, een gerecht met bacalao (kabeljouw) of bijvoorbeeld alcachofas (artisjok) dan ben je op de beste plek.

wild projects
een van de broers van El Central

Rond de Plazuela zijn nog meer goede restaurants zoals het tapasrestaurant Valvatida waar je wijn eerst mag proeven om een goede keuze te kunnen maken. Lekker zijn de patatas bravas en croquetas, maar ook creatieve Spaanse gerechten . Wil je een goedkoop menu dan kun je in de siesta eten in het grote restaurant van de Convento San Francisco aan de Plazuela. De obers noemen je eerst ‘caballero’, na een paar bezoeken ‘hermano’ en als je vaste bezoeker bent ‘amigo’. Er is een uitstekende Wifi verbinding met internet en je kunt er rustig een paar uur internetten en (goedkoop) ontbijten. Eten in de tuin van de Casa de Califa is een absolute  aanrader. Dit hotel-restaurant ligt aan de Plaza de España, een romantisch plein met palmbomen en fontein. Het restaurant is in de middag en avond bijna altijd volgeboekt, dus is het slim om meteen bij aankomst te reserveren (of via www.califavejer.com).

wild projects - restaurant in Vejer de la Frontera
de tuin van het restaurant

Marengo is ook uitstekend en de desserts zijn super. Restaurant Trafalgar schijnt ook goed te zijn maar daar heb ik niet gegeten. Een aanrader is La Teteria del Califa, een cocktailbar in de Cilla Vieja een oud straatje vol met bloemen en planten. De bar heeft terrassen met prachtige vergezichten en vooral in de avond is het een geweldige plek om te zitten. Verder zijn nog veel meer restaurants en barretjes met oude mannetjes waar bier nog een euro kost. Voor de late avond en nacht is de bar Janis Joplin bij de Arco de la Segur aan te raden vanwege de goede muziek en de mogelijkheid om buiten te zitten op de muren bij de kerk. Vlak daarnaast zitten nog een paar ‘late avond’ clubs. In augustus is op deze plek een flamencofestival. Als je in het schooljaar om een uur of vijf-zes op de binnenplaats van het kasteel zit dan hoor je de flamencolessen die daar worden gegeven. Door de dikke muren heen hoor je de stampende voeten, klappende handen en de doordringende stem van de strenge flamencolerares. Als de deur open staat in de linkerhoek van het binnenplein dan kun je kasteel in. Ben je een fan van Flamenco muziek dan is er nog met kerst de Zambomba Flamenca en in april de Feria.

wild projects
Amazones tijdens de Feria op de Plaza España (foto tj2013)

Geschiedenis van Vejer

<> Vroegste Geschiedenis

De eerste tekenen van mensen zijn terug te vinden in grotten dicht bij Vejer. In de Neolithische tijd (6500 – 3000 v. Chr.) zijn muurtekeningen gemaakt. Vanaf 3000 v. Chr. maakte Vejer deel uit van het koninkrijk van Tartessos (3000 – 600 v. Chr.). Atlantis zou volgens historici het centrum van Tartessos zijn geweest. De stad zou in de monding van de Quadalquivir hebben gelegen. Goud, zilver en kwik en vooral de winning en handel in tin (essentieel voor het maken van brons) zorgde voor welvaart. Er zijn aanwijzingen dat Tartessos een keltisch sprekend volk was. Kelten zouden zich al rond 5000 voor Chr. in dit gebied hadden gevestigd. Het schrift

wild projects
muurtekening in grot bij Benalup

hebben de Tartessianen waarschijnlijk geleerd van de Feniciërs nadat deze rond 1100 Gadir (ommuurde stad) hadden gesticht. Gadir of Gades is het huidige Cádiz dat 50 km ten westen van Vejer ligt. Volgens de Griekse geograaf en historicus Strabo werd Tartessos opgevolgd door de Tudetani. Mede door zijn wetgeving op schrift werd Turdetania door de Romeinen beschouwd als de meest beschaafde cultuur in het Middellandse Zeegebied. Beser (Vejer) was een van de ‘stedelijke’ centra in dit gebied en stond bekend als ‘Beser van de honing’. Vanaf 3000 v. Chr. is het gebied bewoond geweest door Tartessianen, Feniciërs, Carthagers en de Romeinen.

<> De Romeinse tijd

De ‘Turdetaniërs’ waren de voorlopers van de Romeinen die dit gebied de naam Hispania Baetica (209 v. Chr – 479 na Chr.) gaven. Een van de meest opvallende zaken die de Romeinen zagen waren de dicht bebouwde vestingen zoals Besaro (Vejer) met witte huizen op heuvels die zich in de eeuwen later verder zouden ontwikkelen tot de pueblos blancos in Andalusië. Vejer mocht zijn oude eigen wetten en gewoonten houden tegen betaling van een jaarlijkse belasting aan Rome. Het Christendom deed z’n intrede rond 50 na Chr. Een kilometer of 20 ten oosten van Vejer liggen de ruïnes van Baelo Claudia.

wild projects / Baela Claudia
ruïnes van Baela Claudia

Ooit was dit een belangrijke Romeinse stad aan zee, producent van tonijn en garum, een saus die naar Rome werd ‘geëxporteerd’ en die de Romeinen heerlijk vonden. De stad is rond 150 na Chr. getroffen door een aardbeving en had voortdurend last van stropende piraten uit Noord-Afrika. Rond 600 wordt de stad verlaten als vandalen (Vandalusia) de Romeinen verdrijven. De Byzantijnen doen ook nog een gooi naar de macht maar worden al snel door Visigothen verdreven, die vanuit Noord-Spanje naar het Zuiden trokken.

 <> Het Moorse tijdperk Al Andalus

De Visigothen, een volk dat vanuit Oost-Europa Spanje was binnen gevallen, hebben in het gebied rond Vejer niet lang kunnen genieten van hun veldtocht. Vanuit Noord-Afrika kwamen Arabieren via de smalle doorgang bij Gibraltar naar Zuid-Spanje. In 711 na Chr. wordt de Visigothische vorst Roderick verslagen door Arabische of ‘Moorse’ generaal Tariq waarmee het tijdperk Al Andalus (712-1264) aanbreekt. ‘Moren’ was de benaming voor de islamitische bevolking van het middeleeuwse Spanje. Zij controleerden Vejer voor meer dan vijf eeuwen nadat zij in het jaar 711 de slag in La Janda –de naam van het gebied rond Vejer- van Roderick hadden gewonnen. In de daarop volgende decennia wisten zij geheel Spanje en het zuiden van Portugal te veroveren.

Vejer de la Frontera
Moorse poort in kasteel Vejer

Moslims en christenen trouwen gewoon met elkaar. Abdularrahman III, de grootste islamitische  heerser over al-Andalus (912 tot 961) was door genetische uitwisseling door zijn nabije voorouders voor driekwart Spaans-Baskisch en slechts voor een kwart Arabisch. Hij zou blauwe ogen, lichte huid en rood haar hebben gehad. De christelijke koninkrijken van Leon en dat van Navarra in Noord-Spanje waren niet in staat de Moren te bedreigen waardoor zij bijna het hele Iberische schiereiland in handen kregen. Codoba wordt het intellectueel centrum met een bibliotheek met 400.000 boeken en een indrukwekkende moskee.

Het Islamitische Spanje was een multiculturele samenleving waarin Arabieren, Joden, Berbers, Iberiërs samenwoonden en werkten. Vejer, in de tijd ook wel Bashir genoemd, is dan een ommuurde stad met een markt, een kasbah, moskee en vooral met militaire gebouwen. En een medina voor handel en handwerklieden. Op de hoogste plek van Vejer werd in de tiende eeuw een Castillo gebouwd. In de twaalfde eeuw moest een nieuwe muur Vejer beschermen tegen aanvallen van indringers uit Noord-Afrika. Smalle straatjes leidden naar de moskee (later is op deze plek de christelijke basiliek gebouwd). In die periode is alleen de oostelijke heuvel bebouwd. Pas in de 16e eeuw begint de bebouwing van de westelijke heuvel.

wild projects
oude ingang naar de Califa
Een bijzonder huwelijk

Mawlay Ali ben Rachid trouwde rond 1488 het christelijke meisje Fernández uit Vejer. Zij bekeerde zich tot de islam en adopteerde de naam Zuhra. De in Granada geboren krijgsheer kreeg in deze stad een militaire opleiding. Ali nam zijn bruid mee naar Noord-Afrika en bouwde de vesting Chefchaouen (ligt in Marokko). Volgens een legende heeft hij deze stad gebouwd als een imitatie van Vejer omdat zijn vrouw heimwee had. Hun twee kinderen werden belangrijke leiders in de gemeenschap, waarbij vooral dochter Sita al Horra zich ontwikkelde tot een bijzondere vrouw. Zij trouwde de gouverneur van Tetuán en kreeg na zijn dood

affiche voor de Zoco in Vejer
affiche voor de Zoco in Vejer

veel macht. Volgens de Engelse schrijfster Jackie Cornwall kreeg geen andere vrouw in de geschiedenis van Marokko zo veel macht. Zij viel samen met een Algerijnse piraat Gibraltar aan. Een opmerkelijke daad want haar moeder was niet ver van Gibraltar in Vejer geboren. Maar de piraterij en aanvallen op Spanje waren een antwoord op de verdrijving van de Moren uit Spanje. Bovendien werden bij de val van het koninkrijk van Grenada tienduizenden Moren gevangen genomen en tot slavernij veroordeeld. Toen de sultan van Fez haar hand vroeg, kwam haar familie daartegen in opstand. Zij moest daardoor terug naar Chefchaouen en stierf op hoge leeftijd. Bron: Jackie Cornwall, Vejer de la Frontera: A History. 2011.

Vejer heeft een stedenband met Chefchaouen (un hermanamiento entre Chefchaouen y Vejer de la Frontera. Chefchaouen (of Chauen) werd in 1470 gesticht door sjerief Moulay Ali ben Rachid die we kennen van het huwelijk met de Vejeriega Fernández. De stad werd gebouwd als een bolwerk tegen de Portugese indringers in Noord-Afrika, nadat de Portugezen eerder al havensteden aan de Atlantische kust hadden bezet. Moorse Spanjaarden en joden die door de Reconquista uit Spanje werden verdreven hebben zich rond 1500 in Chauen gevestigd. In 2009 is voor de viering van de hermanamiento een Zoco Andalusí georganiseerd. Zoco is het Spaanse woord voor souk. De straatjes en pleintjes en Vejer waren omgetoverd in een markt met (Arabische) muziek, dans, eten en ambachtelijke producten.

<> Slavernij in Vejer 1500 – 1700

Na de nederlaag van het Moorse koninkrijk van Granada en de ontdekkingstocht van Columbus begint de Spaanse expansie in de wereld op gang te komen. Columbus krijgt op zijn eerste tocht een aantal Vejeriegos mee. Rond 1500 was Vejer een geheel ommuurde vesting met 5000 inwoners. Aan de oostkant was een met gebouwen omringd plein (nu Plaza de España). Het zestiende eeuwse dorp had de beschikking over een zestal watermolens en ovens voor het maken van aardewerk. Vejer exporteerde textiel en honing. Er waren

wild projects
de Mayorazgo toren in Vejer de la Fra

een paar kroegen en een bordeel. Verder zorgden ambachtslieden, gilden en molenaars voor een zelfstandig draaiende economie (in feite is dat tot op de dag van vandaag het geval). In de zestiende eeuw werd de kuststreek regelmatig geteisterd door piraterij. De grens tussen legale handel en piraterij was niet erg duidelijk omdat de machthebbers het kapen van schepen van tegenstanders goedkeurden. Maar de piraten en vrijbuiters waren niet alleen actief op zee maar probeerden hun kostje ook te verdienen op land door het gijzelen van mensen of door het stelen van goederen. Vejer was de verdedigingspost aan dit deel van de oceaan. De poort aan de zuidkant bleef een eeuw gesloten voor de dreiging van piraterij. Voor de verdediging was de Mayorazgo toren van groot belang. Op de toren had men een  panoramisch uitzicht op de kust. Als piraten in aantocht waren, werd met het luid rinkelen van een bel iedereen in de omgeving gewaarschuwd voor het naderende gevaar. Binnen de stadsmuren is Vejer nooit overvallen, maar er zijn heel wat inwoners (vejeriegos) gegijzeld en meegenomen. Toen twee mannen in Marrakech gedwongen werden te werken, ontdekten ze tot hun verbazing dat er nog meer inwoners uit Vejer werkten. De muren van Vejer hadden in die tijd dus vooral de functie om te zorgen dat inwoners niet als slaven werden afgevoerd. Tussen de 15e en 17e eeuw zijn meer dan 1 miljoen Europeanen gekidnapt en als slaaf te werk gesteld. Overigens hadden inwoners van Vejer ook witte slaven voor allerlei taken, vaak afstammelingen van migranten uit Oost-Europa. In de 16e en 17e eeuw waren er zo’n 250 slaven in Vejer waaronder in slavernij geboren kinderen. De invloedrijke hertog van Medina Sidonia, 30 km ten noorden van Vejer, had 95 slaven in 1492, waarvan er 40 zwart waren. Het mishandelen van slaven was in theorie verboden maar het houden van slaven was vooral voor de rijken in Spanje de gewoonste zaak van de wereld.

wild projects
Joris Hoefnagel tekende Vejer in 1564

<> Wie maakte een tekening van Vejer in 1564?

Joris Hoefnagel uit Antwerpen was 21 jaar toen hij in Spanje rondreisde! Na een bezoek aan Sevilla, waar hij een paar tekeningen maakte trok hij naar de kust. Hij maakte een tekening van de tonijnvangst in Conil. Daarvoor of daarna een tekening van Vejer met de omgeving. Vejer was in de tijd nog een ommuurde stad op de meest oostelijke heuvel. Pas na 1700 wordt buiten de muren gebouwd en vanaf 1800 ook op de westelijke heuvel. Joris Hoefagel was een zoon van een rijke diamantair. Hij vertrok uit Antwerpen toen de Spaanse troepen in opmars waren om Antwerpen te belegeren. Volgens Spaanse bronnen is Hoefnagel samen met Antón de Wijngaerde in Vejer geweest. Vejer heeft op de ets de naam Vegel gekregen. Dit is waarschijnlijk de wijze van schrijven van het middeleeuws Catilliaans volgens de bibliothecaris in Vejer aan wie ik dit heb gevraagd. Anton (ook wel Antoon) van de Wyngaerde was in Spanje bekend als Antonio de las Viñas o Antón de Bruselas. Hij heeft in opdracht van Philip II tekeningen gemaakt. Joris Hoefnagel maakte tekeningen en nam die mee terug om er etsen van te maken in zijn werkplaats. Na de verovering van Antwerpen hebben de Spanjaarden zijn atelier en werkplaats in Antwerpen, waar hij zijn etsen maakte, vernietigd. Joris is toen naar Duitsland gegaan waar zijn beroemde atlas met platen van steden in Europa werd gedrukt en uitgegeven.

<> Nederland verslaat Spanje

De Zeeslag bij Gibraltar vond plaats op 25 april 1607. Gedurende de Tachtigjarige Oorlog verraste een Nederlandse vloot een Spaanse vloot voor anker in de Baai van Gibraltar. Gedurende de vier uur durende actie werd de gehele Spaanse vloot vernietigd. De Nederlandse vloot, bestaande uit 26 kleinere oorlogsschepen en vier vrachtvaarders werd geleid door Jacob van Heemskerk. Het Nederlandse vlaggenschip heette Aeolus en ook De Olifantstromp van kapitein Harpert Maertenz Tromp en zijn negenjarige zoon, de latere beroemde admiraal Maarten Tromp. De Spaanse vloot van 21 schepen werd geleid door Don Juan d’Alvares d’Ávila. Het Spaanse vlaggenschip San Augustín werd gecommandeerd door Don Juans zoon.

wild projects
Cornelis Claesz van Wieringen

De Nederlandse vloot vertrok op 25 maart 1607 onder leiding van viceadmiraal Jacob van Heemskerck. Het doel was het vernietigen van de Spaanse vloot, zodat vredesonderhandelingen makkelijker zouden worden. Bij het Iberisch Schiereiland gekomen, vernam hij dat een belangrijke Spaanse vloot zich in de Baai van Gibraltar bevond. Bij het verschijnen van de Nederlandse vloot waren de Spanjaarden verrast. Zij konden hun schepen niet meer buitengaats brengen, maar wisten wel 4000 soldaten aan boord van de vloot te brengen. Van Heemskerck werd bij de eerste benadering van het Spaanse vlaggenschip gedood. Ter wille van het moreel van de manschappen werd dit geheimgehouden tot na de slag.

Een van de Spaanse schepen explodeerde door een schot in het kruitmagazijn. De Nederlanders veroverden het Spaanse vlaggenschip, ze namen het niet mee als buit maar lieten het in de baai stranden. Bij de vernietiging van de Spaanse schepen zetten de Nederlanders roeiboten uit en doodden honderden Spaanse soldaten en matrozen die probeerden het strand te bereiken.

De Nederlanders verloren 100 man waaronder admiraal Van Heemskerck, 60 Nederlanders raakten gewond. De Spanjaarden verloren hun gehele vloot van 21 schepen en 4000 man inclusief admiraal Alvares. Mede als gevolg van de vernietiging van deze Spaanse vloot gingen in 1608 vredebesprekingen van start die in 1609 resulteerden in het Twaalfjarig Bestand.

La batalla de Gibraltar fue un combate naval acaecido el 25 de abril de 1607 durante la Guerra de los Ochenta Años en el que una flota de las Provincias Unidas de los Países Bajos sorprendió y atacó durante cuatro horas a la flota española amarrada en la bahía de Gibraltar. La batalla terminó con una victoria holandesa. Bron: de Spaanse Wikipedia, die nog niet vermeld dat de Spanjaarden in Zuid-Afrika wraak hebben genomen!

<> Aardbeving verwoest Joodse wijk in Vejer

In 1773 treft een aardbeving Vejer. De Judería, de Joodse wijk, wordt bijna geheel vernietigd evenals enkele oude gebouwen.

wild projects - casa naveda in Vejer
casa naveda

Daarna wordt Vejer voor een deel opnieuw opgebouwd. Enkele jaren later vernield een tsunami  Cádiz. De tsunami is een gevolg van een aardbeving bij Lissabon die deze stad zwaar treft. In de 18e en 19e eeuw verdrijven de grootgrondbezitters in Andalusië de oude adel uit hun antieke huizen en stadspaleizen. Sindsdien hebben zij meer grond vergaard en zijn zij veel rijker geworden.

<> Fransen bezetten Vejer in 1810

In mei 1805 krijgt Napoleon de steun van Spanje voor zijn oorlog met Engeland. Hoewel Spanje liever neutraal wilde blijven. In oktober vond de zeeslag bij Trafalgar (Caños de Meca) plaats. Mensen uit Vejer volgden de gebeurtenis met grote zorgen omdat er waarschijnlijk inwoners (Vejeriegos) op de Spaanse vloot zaten. Een van de toeschouwers uit Vejer beschreef de zeeslag en publiceerde dat later in een krant in Cádiz. De Engelsen wonnen de slag. Engeland herdenkt deze overwinning met een standbeeld van admiraal Nelson op Trafalgar square in London. Tussen 1805 en 1810 begon Frankrijk zich steeds meer als een bezettingsmacht te gedragen. In 1810 bezetten de Fransen ook Vejer. Een half jaar later werden de Fransen verslagen door de Engelsen olv de Duke of Wellinton bij de kustplaats  Chiclana (een km of 30 van Vejer).

Vejer in 2013

wild_projects_Vejer_de_la_Frontera
met de baby naar de Feria (foto tj2013)

De Spaanse Burgeroorlog en de dictatuur van Franco hebben diepe wonden geslagen in de Spaanse samenleving. El generalísimo Francisco Franco regeerde van 1939 tot zijn dood in 1975 als dictator over Spanje. Hij liet zich Caudillo d’España por la Gracias de Dios noemen (leider van Spanje bij Gratie Gods). Na het herstel van de democratie heeft Spanje zich razendsnel ontwikkeld tot een modern Europees land. Wat ik zo enerverend aan Spanje vind is de invloed van de Moren op de architectuur en cultuur die zo goed bewaard is gebleven. In Vejer zie het moorse, middeleeuwse Spanje samen met het moderne Spanje.

Feria de Primavera
wild projects
cantaora uit Vejer

In april wordt de Feria van de Lente gevierd. Op een groot festivalterrein aan de rand van het moderne stadsdeel van Vejer vieren duizenden mensen het lentefeest. Hoogtepunt vind ik de vrouwen in de prachtige jurken. Daarnaast geniet ik van de flamencomuziek in de grote muziekhal La Noria en in de casetas (de feesttenten). Verder zijn de wedstrijden met de paarden en ruiters spectaculair. De oude stad van Vejer is tijdens het feest uitgestorven. Natuurlijk zijn er Vejeriegos die niet van de Feria houden. Zo vroeg ik aan een van de twee bibliothecarissen wat hij mij kon aanbevelen. Hij zei dat hij het niet wist, want ‘ik houd niet van feesten maar van rust’. Dit verwacht je niet van een Spanjaard. Ook een deel van de jeugd hangt liever buiten het festivalterrein bij elkaar. Het zijn vooral meiden die zich vermaken met grote colaflessen en flessen sterke drank op een plein in het nieuwe stadsdeel. Zij dragen geen flamencojurken maar hotpants.Grupo Vejer de flamenco 'La Buharda'

In Vejer zie de twee uitersten door elkaar heen. Het oude middeleeuwse deel met daarnaast een modern stadsdeel. Een jonge vrouw die op drie meter tegenover me zit en zonder gene haar borst uit haar bh haalt om haar kind, dat al kan lopen, even de borst geeft. Daarna loopt het kleine meisje weer in het rond en drinkt zelf water uit een flesje. De Feria lijkt op Koninginnedag maar dan zonder spullen op straat, met witte paarden, vrouwen in veelkleurige jurken, dansende mensen in de caseta’s, en een moeder met haar baby op het feest (zie foto hierboven).

wild projects
Dansen in de Caseta (feesttent) van de PSOE (foto tj2013). In Vejer is de PP aan de macht.

Crisis in Spanje

In de straten van Vejer wordt gecollecteerd voor mensen die uit hun huizen zijn gezet. Dat is hier een van de weinige zichtbare uitingen van de crisis in Spanje. In Sevilla heb ik demonstraties gezien van mensen die uit huis zijn gezet. In Vejer zie je de crisis op straat niet. Mensen vertellen wel dat iedereen last heeft van dalende

wild projects
demonstratie bij bank in Sevilla (foto tj2013)

inkomsten. Vrouwen hebben minder schoonmaakuren. Mannen zijn hun baan kwijtgeraakt door de sluiting van een paar bedrijven. Paarden moeten worden geslacht omdat het voer niet meer kan worden betaald. De junta van Andalucia heeft met een Decreet uitgevaardigd dat huiseigenaren een boete van 9000 euro krijgen als hun huizen leeg staan. Met het Decreet kunnen huizen zelfs worden geconfisqueerd. De Europese Unie is er al meteen bovenop gesprongen omdat het nog maar de vraag is of dit van het (neo-liberale) Brussel mag.

Vejer moet het vooral hebben van de landbouw, het fokken van stieren en het toerisme. Veel industrie is er niet naast de fabrieken waar tonijnen in blikjes worden gestopt. Hoogopgeleide mensen werken als makelaar (waar nu nog alleen droog brood wordt verdiend) of nog vaker als ober. In het restaurant Central in Vejer werken een historicus en een leraar. De laatste zegt: ‘Se dice que los camareros son lo mas preparados del mundo’. De werkloosheid onder jongeren is 50% en in Andalusië zal dat nog wel hoger ligger. Jongeren worden ober en daarom zegt men in Spanje dat de obers in Spanje de hoogst opgeleid zijn van alle obers in de wereld. Met enige bitterheid wordt opgemerkt dat veel hoog opgeleide Spaanse jongeren in Duitsland gaan werken. Terwijl Europa steeds meer ‘Duits’ wordt. Al voegen zij er direct aan toe dat de schuld van de crisis vooral in Spanje ligt. De jongeren uit Vejer die in Nederland op vakantie zijn geweest denken dat zij nog wel iets kunnen leren van de cultuur in Noord-Europa. Maar wij kunnen weer veel leren van de passie, de hoge kwaliteit van dienstverlening en zorgzaamheid van de bewoners in Andalusië.

wild projects / Vejer de la Frontera
Ignacio de barbier van … Vejer

Is Ignatio in de Calle Juan Bueno de beste barbero (barbier) van Vejer? Ben je in Vejer dan is een bezoek aan deze bijna niet verstaanbare haar-kunstenaar een aanrader. Levert ook weer wat extra inkomen op (hoewel Ignacio en zijn collega het razend druk hebben).

De voordelen van een ‘Moorse’   samenleving

Het reisverhaal over Vejer wordt afgesloten met een verhaal over de compact gebouwde samenleving van Vejer dat misschien wel een voorbeeld kan zijn voor het ontwikkelen van een nieuwe wijk in Nederland. Lees daarover verder in het artikel in het jubileumnummer van de Filmwijkkrant met de titel ‘Wonen in de Filmwijk en Vejer de la Frontera’.

wild projects
zicht op Vejer vanuit westen

Vejer de la Frontera, declared a site of great historic and artistic interest in 1976, is one of the most beautiful villages, not only in Andalusia, but in Spain. In 1978 it won first prize in the national competition of beautiful towns, and was awarded the title of “Area of Great Tourist Importance”. Due to its strategic hilltop position, this town has been controlled and inhabited by Phoenicians, Carthaginians, Romans, and finally the Arabs. Arabs conquered Vejer at the battle of La Janda, and the village remained in Arab hands for more than five centuries. The name “de la Frontera” came about due to the fact that this town was on the frontier between Christian and Muslim Spain. The presence of these past inhabitants and their customs are still felt in this village today which is why this place is such a unique and special place to visit in Spain.

wild projects
de sympathieke eigenaren van het restaurant Valvatida

Espectros de luz en Vejer (Guillermo Esain in El País)

Un pueblo gaditano de estampa blanca entregado al arte contemporáneo

Con el correr de los años, la cotización turística de Vejer de la Frontera crece y crece sin parar, acumulando tal despliegue de expectativas que hacen de este pueblo blanco un destino único de la costa gaditana. Muy a mano de Los Caños de Meca y de las playas de Tarifa, tanto de Cádiz capital como de Jerez de la Frontera, Vejer es una eminencia de la comarca de la Janda que conmociona por su caserío, cuando no por su bien preservada playa del Palmar, en el punto de mira de los constructores. “Vejer combina costa e interior en tan solo ocho kilómetros”, afirma Enrique Ysasi, quien acompaña a sus clientes del hostal La Botica (www.laboticadevejer.com) a la llanura aluvial de la Janda; en primavera es una joya donde planean halcones abejeros y cigüeñas negras en su migración prenupcial.

wild projects
deur van nr 7 Balcones (foto tj2013)

Desde Venta Manolo, Vejer de la Frontera es un despliegue de arquitectura cúbica, volúmenes sólidos, luminosos y bien enjalbegados encaramados a una colina de 190 metros de altura tachonada con pinos y acebuches.

Este universo cubista en forma de corazón y bien delineado para aprovechar el terreno merece recorrerse como lo hacía el novelista Juan Goytisolo en Tánger: a la manera de un agrimensor. Nos aprovisionaremos primero de tortas vejeriegas en la pastelería Galván. Después, desde La Plazuela, centro orgánico del pueblo, con el convento a guisa de hotel, trepamos al palacio del Marqués de Tamarón, casa solariega del XVIII de bonita factura que sirve a la localidad de centro de interpretación. Contemporáneo de los Reyes Católicos es el arco de la Segur, abierto en el punto donde mayor grosor alcanza el recinto amurallado. Entre los sillares, el bar Janis Joplin, abierto desde los años del flower power.

Wild_Projects_Vejer
Plaza de España Vejer foto tj2015
Retablo cerámico

Conquistada por Fernando III el Santo en el siglo XIII, las antiguas trazas han sido escrupulosamente respetadas -ni tan siquiera hay semáforos o modernas construcciones que desentonen-. Caminar por la calle de Nuestra Señora de la Oliva nos depara el retablo cerámico de la iglesia del Divino Salvador, que conserva el alminar de la mezquita, el románico-gótico en los arcos y el gótico tardío en el rosetón.

wild projects
plaza en frente de iglesia (schets tj2013)

Sobre el paramento lateral del convento de las Monjas Concepcionistas (espacio expositivo) se apoyan los arcos de medio punto que sirven de contrafuerte desde el terremoto de Lisboa de 1755. Es el rincón más reconocido de Vejer. A lo lejos refulge el barrio moderno, de similar blancura y similar panorámica a la que veremos desde el monumento a la Vejeriega.

El patio del castillo (siglo XI) conserva la puerta de herradura; pero las almenas solo son accesibles en julio y agosto. En la calle del Rosario, los ecos de las pisadas entonan con un encalado que se diría espiritual. Desembocamos en Capitán Quintanilla, plazuela restallante de macetas.

Dicen que el extravío es la única fórmula científica para encontrar el halo a los lugares. De ser cierto, el paseante no puede sustraerse al callejón Oscuro y a los patios de vecindad, en torno a los cuales se celebra en mayo un concurso de embellecimiento. De noche, bañado en la luminosidad amarillenta de las farolas, el blancor tiene una presencia mágica que cautiva.

Solicitar permiso a los vecinos de los patios de la Casa del Mayorazgo– junto al arco de Sancho IV-, dado que son paso obligado a la torre del Mayorazgo. Esta regala la panorámica más subyugante. A seis kilómetros, la costa de Zahara de los Atunes, precediendo a la costa africana, y la laguna de la Janda, hoy convertida en arrozal.

Sus cinco siglos de pasado musulmán se respiran en el entramado de calles estrechas y laberínticas. Raro es el vejeriego que no conozca Chaouen, localidad marroquí semejante a Vejer -eso sí, con toques azulones-. Y todo por el enlace nupcial en el siglo XV entre la vejeriega Catalina Fernández y Alí Ben Rachid. Al ser expulsados de la Península, y a fin de paliar la añoranza de Catalina, Rachid mandó levantar una réplica de Vejer al otro lado del Estrecho.

De la plaza de España, conocida por su fuente de azulejería sevillana, saltamos al Parque del Viento. Domina la presencia hercúlea de tres molinos de viento, más robustos que los de tipología manchega por la fuerza del levante. En uno de ellos, Juanino Román enseña la maquinaria y coordina los paseos en burro. Reservar www.acalusodelburro.com.

Toda una obligación para el turista de paladar fino son los gastrobares. Como El Central, en el que lo mismo sirven salmorejo con huevos de codorniz que pulpo con ensalada y seta shitake. Cerca está El Altillo con su pasta de brick de langostino con almendras.

Para los devotos del arte contemporáneo está indicada la Fundación NMAC (www.fundacionnmac.org), en Dehesa de Montenmedio, kilómetro 42,5 de la N-340 (es fácil saltarse la entrada). Con el pinar se interrelacionan obras de arte pergeñadas teniendo en cuenta su ubicación. Lo conceptual de la propuesta pide audioguía o empaparse antes de la intencionalidad de cada obra. Calcular 90 minutos de paseo con calzado deportivo. En la estupa-mirador de James Turrel, durante el crepúsculo, se pone en marcha un sistema de luces a fin de captar los espectros de luz visibles desde el interior. Una maravilla.

Muchos aún desconocen que Vejer tiene costa. La playa del Palmar tiene un encanto arrebatador durante el crepúsculo, cuando abre El Cartero, local de techado de paja con actuaciones.

Artikel over Vejer de la Frontera in de Filmwijkkrant

In het jubileumnummer van de Filmwijkkrant staat een artikel over wonen in de Filmwijk en in het Moors stadje Vejer in Spanje. Kan Vejer een voorbeeld zijn voor een ‘Filmwijk van de toekomst’. We mogen best wel een paar vraagtekens zetten bij onze ‘efficiënte’ Nederlandse manier van leven. In het compact gebouwde Vejer zijn alle voorzieningen dicht bij elkaar. Zorg (oppassen, elkaars kinderen van school halen, samen eten, voor vader en moeder zorgen) wordt voor een deel verleend binnen de familie. Dit is gemakkelijk te organiseren en kost relatief weinig tijd omdat iedereen dicht bij elkaar woont. Ook professionele zorgverleners kunnen lopend naar hun bezoekadressen. Goedkoper en duurzamer dan in Nederland waar vaak een auto nodig is.

Meer lezen http://filmwijkkrant.files.wordpress.com/2013/07/filmwijkkrant-juni-2013.pdf

wild art tour
compositiefoto van Vejer met geometrisch ontwerp van tj2013

Vídeo de Presentación de productora de vídeos de arte y diseño, junto al realizador Mariano Resquín. La Casa del Arco se ha especializado en producir vídeos para que artistas, galerías, colecciones o exposiciones dispongan de un material audiovisual de promoción que respete al máximo la obra de arte.

http://vimeo.com/61269568

Share

slimmer, creatiever, duurzamer organiseren