toolkit

Toolkit met de ‘waarom’, ‘wat’ en ‘hoe’ aanpak voor anders en duurzaam organiseren

toolkit_wild_projectsMet de ontwikkeling van de onderstaande toolkit willen wijbedrijven en organisaties helpen met het ‘ontdekken’ van de nieuwe waarden en het opnieuw bepalen van de missie en de gemeenschappelijke visie. De weg en het proces, die organisaties doorlopen om zich aan te passen aan de nieuwe waarden, noemen wij de ontdekkingstocht.

Met anders organiseren bedoelen wij dat bedrijven op zoek moeten gaan naar organisaties die open staan voor vernieuwing en de nieuwe waarden omarmen. Banken hebben hun maatschappelijke positie verspeeld en daarom kan voor de ontwikkeling van een nieuw product crowd funding worden toegepast. Zie daarvoor het voorbeeld van Waka Waka bij innovatie. Een gemeente en een woningcorporatie kan een pensioenfonds vragen betrekken bij het bouwen van starterswoningen en het verstrekken van ‘pensioenhypotheken’. Als we onze economie op een andere, meer duurzame en dienstbare manier willen inrichten, zullen we moeten uitvinden met welke partijen we dit kunnen realiseren.

Laten we ook de mensen zelf niet vergeten. Mensen maken de stad in de bottom-up stad. Dat doen zij door allerlei initiatieven te nemen. Zo is zelfbouw in Amsterdam en Almere een serieuze concurrent aan het worden van corporaties en projectontwikkelaars. Kijk maar eens in de Houthavens, op IJburg, op het Zeeburgereiland en Almere-Poort.

Duurzaam staat voor respect voor elkaar en onze planeet, voor maatschappelijk verantwoord ondernemen (MVO), het streven naar de beste kwaliteit en de kleinste footprint, met een dienstbare houding in plaats van ‘verdienen ten koste van’.

De toolkit kan organisaties helpen bij de ontdekkingstocht naar het waarom van het uitvoeren van de huidige economische activiteiten (waarom doen we dit ook al weer?), bij het starten van nieuwe activiteiten en bij het formuleren van een nieuwe missie en visie. Het idee dat organisaties als het ware op ontdekkingstocht zouden moeten gaan, is beschreven in het artikel van Toon JansenOrganisaties op ontdekkingstocht. Een besturingsmodel voor omgevingsgericht ondernemen. Bedrijfskunde jaargang 70, 1998, nr 2.

De expeditie start met het ontdekken van de antwoorden op de vraag waarom een ondernemer onderneemt of een groep mensen samenwerkt. Wil je er iets specifieks mee bereiken? Heb je een doel voor ogen of vind je het gewoon leuk om te doen? Waarom breng je eigenlijk dit product of deze dienst op de markt? Waarom nog langer groeien ten koste van de aarde? Waarom toch op dezelfde manier blijven werken terwijl je beseft dat het eigenlijk anders moet en kan? Antwoorden op deze vragen kunnen het begin zijn van een nieuwe missie en visie. Antwoorden op het WAAROM vormen de basis voor WAT men wil bereiken.

Als je weet wat ‘jouw waarom’ is dan maak je gemakkelijker keuzes.

Invalshoeken en perspectieven voor de waarom-vraag en het formuleren van een missie en visie

Dit lijstje kan helpen bij het formuleren van een visie.

  1.  de rationele overweging: door de opwarming van de aarde doen wij onderzoek naar (…) en brengen wij een LED-lamp op de markt die alleen gebruik maakt van gerecyclede (schaarse) materialen
  2. de uitdaging: Wij willen een bijdrage leveren, maar waarom doen we dat dan niet? Wat zijn de belemmeringen? Waarom kunnen we het toch gaan doen?
  3. de ideologische invalshoek: Welke toekomst willen we? Hoe ziet die toekomst eruit? Met dit product of deze dienst kunnen we die toekomst helpen bereiken.
  4. de fun invalshoek: Ondernemen is leuk. Of: wij vinden dit leuk en we maken daarvan ons werk.
  5. de klantgerichte invalshoek: Wij spelen in op de behoefte van mensen en willen mensen helpen bij het realiseren van hun wensen.
  6. de veranderende context: de toestand van de aarde en de samenleving verandert dus moeten we andere producten en diensten gaan leveren.
  7. de sociaal/maatschappelijke invalshoek: mensen opereren in netwerken, delen kennis met social media, werken samen, en wij spelen daarop in met onze diensten.
  8. de duurzaamheid invalshoek: Waarom maken wij ons zorgen over de klimaatverandering? Wat is die specifieke zorg? Zou dat de basis kunnen zijn voor onze activiteiten?

Kortom: wat zou onze missie en visie kunnen zijn voor een duurzame, etc. wereld?

Organisaties op ontdekkingstocht

De ontdekkingstocht kan ook op basis van het onderstaande model worden uitgevoerd. Klik op het plaatje om het te vergroten.

meer met minder aanpak van JansenVerder

In het model zitten de volgende elementen:

  1. Waarom – zie de waarom-perspectieven hierboven. De kernvraag is: waarom willen wij dit product of deze dienst leveren? Antwoorden kunnen zijn: wij vinden dit leuk, een uitdaging, zo kunnen wij een bijdrage leveren aan een duurzame samenleving.
  2. Wat willen wij bereiken in de nabije toekomst? Bijvoorbeeld hergebruik van schaarse grondstoffen.
  3. Formuleer op basis van de antwoorden op 1) en 2) de gemeenschappelijke visie
  4.  Hoe gaan wij deze visie realiseren? Hoe gaan we dit op een andere manier organiseren (bijv. zonder financiering door banken maar door crowd funding). Richten we een coöperatie op? Maken we gebruik van open innovatie?
  5. Op welke wijze en met welk productieconcept gaan we werken? Met ‘meer met minder’, bouwen door en met de toekomstige bewoners in plaats van bouwen voor, passen we cradle2cradle technieken toe, zorgen we voor een circulair economische model, leren we van de natuur voor het ontwerpen van toepassingen (biomimicry), zorgen we voor een duurzame bedrijfsvoering?
  6. Waarmee gaan we de producten en diensten maken? Gebruiken we zoveel mogelijk duurzame energie? Zorgen we voor dematerialisatie? Gebruiken we alleen gerecyclede schaarse grondstoffen?
HOE gaan we het anders aanpakken?

De onderdelen ‘hoe’, ‘op welke wijze’ en ‘waarmee’ zijn alle drie aspecten van de HOE-VRAAG. Hoe gaan we onze goede intenties omzetten in veranderingen, hoe we dat vormgeven in duurzame producten en diensten met welke partijen en (financiële) middelen en hoe gaan we dat (anders) organiseren? Bill Clinton heeft de HOE-vraag in een pakkende speech op de C40 Large Cities Climate Summit in Seoul aan de orde gesteld. De video is van 2009 maar nog steeds zeer actueel en de moeite van het kijken waard.

 Aanpak voor op de werkvloer

De toolkit van JansenVerder kan organisaties helpen met het formuleren van een gemeenschappelijke visie en een gemeenschappelijk en duurzaam waardenmodel. Wij hebben twee hulpmiddelen gemaakt waarmee medewerkers in een greenteam aan de slag kunnen gaan om bijv. verspilling tegen te gaan. De hulpmiddelen zijn als plaatjes toegevoegd. Door te klikken op de plaatjes worden deze op een nieuwe pagina groot getoond.

 

start met het verwijderen van de ‘CO2-bommen’
en laaghangend fruit
analyseer en bepaal de verbeteropties
voor duurzamer ondernemen

De ontdekkingstocht kan leiden tot het inzicht dat we verder komen op onze tocht als we de processen anders  organiseren en nieuwe paden gaan bewandelen. Open innovatie en open planning zijn instrumenten die daarbij kunnen helpen.

 

Nieuwe groei is groen!

Mede door de bankenfraude, de euro crisis, de bezuinigingen, het veranderende consumentengedrag en de vergrijzing is de rek uit de economische groei. De Duitse economie is sterk dankzij de enorme investeringen in duurzame energie. Er werken bijna 400.000 mensen in de schone technologie (cleantech) sector. Wij denken dat groei kan komen door het toepassen van het meer met minder principe. Bijvoorbeeld door:

  • het voorkomen van verspilling (lampen uit als niemand aanwezig is), het isoleren van huizen en gebouwen, het hergebruiken van leegstaande gebouwen, etc.
  • het bevorderen van hergebruik (van water, papier, afval, plastic, etc.)
  • het opvoeren van het rendement door innovaties van bijv. verwarmingsinstallaties
  • het produceren en installeren van systemen voor duurzame energie zoals zonnepanelen, smart grids, decentrale energiecentrales, etc. (minder fossiele grondstoffen nodig)
  • het besparen op of het vervangen van schaarse grondstoffen door dematerialisatie, het ontwikkelen en gebruiken van alternatieve materialen, 3D-printing, e.d.
  • het toepassen van cradle2cradle en circulaire economie: afval = voedsel of = grondstof voor een volgende keten zodat geen of minder nieuwe grondstoffen nodig zijn
  • het zorgen dat meer duurzame energie in eigen land wordt geproduceerd waardoor minder import nodig is van aardolie, kolen en andere grondstoffen (minder geld naar Opec landen, meer geld in eigen economie)
  • het slimmer en duurzamer maken van organisaties bijv. door devergrijzing effectiever, duurzamer inzetten van mensen; het werken met teams en zero-management
  • en vooral door kennis te delen, talententeams te vormen, samen te werken met een gemeenschappelijke visie, open innovatie en co-creatie, coöperaties op te richten voor het realiseren van duurzame waarde.

Anders organiseren

Nieuwe bedrijven die uitblinken met excellente kwaliteit van hun producten en diensten en maximale prestaties op het gebied van duurzaamheid zijn vaak organisaties die hun zaken anders organiseren. Zo zijn de Waka Waka Ledlampen ontworpen, beproefd en geproduceerd met crowd funding. Door de crisis in de financiële en vastgoed sector en de problemen in de woningcorporaties zijn in Amsterdam ca. 80% van de bouwprojecten stopgezet. Stel, we gaan het ontwikkelingsproces anders organiseren, de toekomstige bewoners vanaf het begin betrekken, met creatief denken nieuwe financieringsconstructies ontwikkelen en nieuwe bewonerscorporaties oprichten. Dan is het misschien wel mogelijk om met een aantrekkelijk plan starterswoningen te bouwen. Kijk bij mooier Amsterdam voor een voorbeeld.

Het is de uitdaging om nieuwe aanpakken te ontwikkelen die mensen helpen om zelf (samen) het heft in eigen handen te nemen. Het onderstaande plaatje is een verbeelding van de poging om onze ontdekkingstocht anders te organiseren en stap voor stap te ontdekken op welke wijze we uit de crisis kunnen komen.

www.jansenverder.nl
organisaties op ontdekkingstocht
Voorbeelden van organisaties die het anders doen!

Hieronder volgt een aantal voorbeelden van organisaties en bedrijven met een nieuwe visie op ondernemen en dienstverlening.

Unilever’s Paul Polman calls for governments, business and NGOs to work together to tackle the world’s most pressing challenges

Polman calls on business leaders, politicians and NGOs to embrace systems thinking, and to recognise they cannot deal with the world’s environmental and social challenges in isolation.

Polman is scathing of companies that claim their hands are tied by fiduciary duty to maximise profits for shareholders in the short-term, arguing that this is “too narrow a model of Milton Friedman’s old thinking. The world has moved on and these people need to broaden their education with the reality of today’s world.

“I don’t think our fiduciary duty is to put shareholders first. I say the opposite. What we firmly believe is that if we focus our company on improving the lives of the world’s citizens and come up with genuine sustainable solutions, we are more in synch with consumers and society and ultimately this will result in good shareholder returns.

“Why would you invest in a company which is out of synch with the needs of society, that does not take its social compliance in its supply chain seriously, that does not think about the costs of externalities, or of its negative impacts on society?”

Source: www.guardian.co.uk/sustainable-business/

Waarom is Deens restaurant Noma beste restaurant ter wereld?

Volgens Claus Meyer hoort gastronomie meer te zijn dan ‘chefs masturbating’. Meyer: ‘Wat wij willen, is een keuken die niet alleen lekker is maar ook goed voor de mens en zijn omgeving, die een positieve invloed heeft op de voedselproductie. Die inspireert. Dan heb je het (…) over een eetcultuur als geheel, waarin ethiek een belangrijke rol speelt en chefs hun verantwoordelijkheid nemen.’

‘Noma moest niet het zoveelste fucking nieuwe restaurant zijn . (…) Wij wilde een beweging beginnen. Een nieuw keukenutopia creëren, dat was ons doel.’

‘De natuur lijdt, we putten hulbronnen uit, we zijn met te veel veel mensen  op aarde. We moeten naar een manier van koken die de natuur weer respecteert. (…) ik zou geen enkele chef adviseren om lak te hebben aan gezondheid en duurzaamheid.’

Het advies van Meyer voor Nederland is als volgt: ‘Als je iets wilt beginnen; breng denkers bij elkaar. Niet alleen koks. Bovendien moet je iets vinden dat groter is dan alleen eten, smaak en plezier. Je moet jezelf afvragen: wat zou onze missie kunnen zijn voor een betere wereld?

Bron: interview van Mac van Dinther met gastronomisch entrepreneur Claus Meyer in De Volkskrant van 15 november 2012 (www.volkskrant.nl)

Gemeente Lochem speelt in op veranderende omgeving

In de Toekomstvisie 2030 van de gemeenteraad van Lochem staat: “Burgers stellen zich anders op. Maken eigen keuzes in wisselende netwerken en vragen de overheid om daar op een flexibele manier mee om te gaan. In 2030 zien we een overheid die uitgaat van ruimte geven aan samenwerking. Ruimte aan actieve partners. Een overheid die voor regie zorgt: samenwerking aanjaagt en ondersteunt, lokale daadkracht mobiliseert, partijen als gelijkwaardig ziet, randvoorwaarden geeft en een vangnet is voor hen die dat nodig hebben. Een overheid die niet geleidelijk uit beeld verdwijnt maar betrokken blijft. Een herkenbare en duidelijke overheid die kan loslaten maar nooit mensen laat vallen. Die uitgaat van het versterken van eigen verantwoordelijkheid, weerbaarheid en wederkerigheid en daar waar dat eindigt, verantwoordelijk is en blijft voor kwetsbare groepen.”

ontwerp gemeentehuis Lochem door Thomas Rau

De gemeenteraad heeft de noodzaak vastgesteld tot een kanteling van een verticale relatie tot de samenleving naar een horizontale relatie. Om dit proces versneld vorm te geven heeft de raad met een motie B&W opdracht gegeven om de visie op de regiegemeente uit te werken. Verder is gevraagd aan te geven wat daarbij een passende leiderschapsstijl is. Op 3 december 2012 heeft de raad unaniem de visie op Lochem als regisserende gemeente vastgesteld.

Overheid partner in een netwerksamenleving

In de visie staat: De Lochemse overheid wordt een wendbare, lerende organisatie met grote innovatiekracht. Open voor initiatieven vanuit de samenleving, de blik op de snel veranderende wereld, steeds op zoek naar samenwerking. Steeds meer als partner, steeds minder als solist. Steeds minder als enkelvoudige opdrachtgever, steeds meer als ondernemer in een consortium. Steeds opener, transparanter, in staat te luisteren en in staat haar rol in een complexe en dynamische samenleving continu bij te stellen. (…) In dit kader wordt de gemeente steeds meer aangesproken als regisseur en steeds minder als de dirigent. Verder lezen via www.lochem.nl  en www.thijsdelacourt.nl

Verder kijken?

Binnen de Auditdienst van het Rijk (ADR) wordt gewerkt aan een op INK gebaseerde aanpak voor duurzame bedrijfsvoering binnen de organisaties van het Rijk. Op deze website treft u informatie aan over deze organisatie. Meer op http://www.rijksoverheid.nl//onderwerpen/rijksoverheid/bedrijfsvoering-van-het-rijk/auditbeleid#ref-minfin

The Natural Step Canada develops practical and well-researched sustainability toolkits, guidebooks, and thought leadership reports on issues that matter. Meer op http://www.thenaturalstep.org/en/canada/toolkits

MVO Toolkit is een praktisch instrument voor MKB-bedrijven en instellingen om Maatschappelijk Verantwoord Ondernemen systematisch in te voeren. De MVO Toolkit gaat verder dan het ‘plukken van het laaghangend fruit’ en richt zich op het vastleggen van een goede basis voor een MVO-systeem, zodat het integraal onderdeel uitmaakt van de bedrijfsvoering. Meer op http://www.mvonederland.nl/partner/mvo-toolkit?l=d

Share

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

slimmer, creatiever, duurzamer organiseren