Buenos Aires

In de schaduw van de dictatuur (Buenos Aires 1989)

In de schaduw van de dictatuur is de titel van het verhaal over een heftige gebeurtenis in Buenos Aires toen ik daar in 1989 op bezoek was.

in de schaduw van de dictatuur
Avenada 9 de Julio / altijd spannend om heelhuids over te steken

Bij mijn aankomst laat in de avond in Buenos Aires (ik kwam met het vliegtuig uit Salta) wordt me duidelijk dat er iets ernstigs is gebeurd. Mijn vrienden zitten, voor zover er elektriciteit was, de hele dag al aan de radio gekluisterd. In de volgende drie dagen wordt het drama bij stukjes en beetjes bekend. Alsof het drama in scenario is gezet.

De kranten op straat zijn de volgende ochtend al vroeg uitverkocht. Vriend Z vraagt daarom aan de krantenverkoper wat er in de krant ‘Pagina Z’ staat. Blijkbaar vertrouwt hij  de krantenman, want in de tijd van de dictatuur was je daar niet zeker van. De man vertelt het nieuws en er ontspint zich een heftige discussie. Een oude man bemoeit zich ermee en zegt fel: ‘ze moeten die lui met een vliegtuig plat bombarderen’. Dat soort opmerkingen heb ik ook wel eens gehoord in Nederland, denk ik bij mijzelf.

Nieuws via krantenverkopers en schoenpoetsers

Krantenverkopers zijn door het drama bijna de belangrijkste personen in Buenos Aires. Ook schoenpoetsers met een radio mogen zich verheugen in een grote belangstelling van de passanten, die om het laatste nieuws vragen. In winkels wordt ook heftig gediscussieerd. Wat er precies is gebeurd, is nog niemand duidelijk. Daarom heeft iedereen wel een eigen theorie. Ik betrap mezelf erop dat ik denk dat Argentijnen goed zijn in het bedenken van complotten.

In de schaduw van de dictatuur
drukke winkelstraat met metrostation (foto tj1989)

In de schaduw van de dictatuur groeit de angst om opgepakt te worden

Langzaam wordt duidelijk dat het leger een grote slag heeft geslagen. De schaduw van de dictatuur valt over de stad. Ik zie vrienden opeens weer kaartjes kopen voor de trein. Angst om voor zoiets onbenulligs opgepakt te worden? De volgende dagen worden de feiten, vooral voor ‘links’, steeds verontrustender. Er heerst groot onbegrip en verbazing over de actie en de motieven van de mensenrechtenactivisten.In de pers geen spoortje van kritiek over het keiharde optreden van politiek, politie en leger. Had het niet wat minder bloedig gekund? Toch wordt het leger beloond met een salarisverhoging. Maar de afkeuring over deze onzinnige actie onder de bevolking is dan ook groot.

De president buigt het hoofd voor de generaal

Het wordt al snel duidelijk wie de helden zijn. Een foto in een krant verbeeldt de tragedie. Het is president Alfonsin die de hoogste legerchef met gebogen hoofd een hand geeft.

In de schaduw van de dictatuur #wildprojects
Uit een krant gescheurde foto van president Alfonsin en een generaal

Wat gebeurde er in Buenos Aires?

In januari 1989 bezet een groep advocaten en activisten een legerbasis in Buenos Aires. Het was een wanhoopsdaad omdat  Alfonsin en andere politici geen strafmaatregelen namen tegen de militairen en de beulen, die tijdens de dictatuur van Videla duizenden Argentijnen illegaal oppakten, martelden en vermoordden.

De activisten hadden een legerbasis in Buenos Aires  bezet om te kunnen  onderhandelen. Maar na een paar dagen greep het leger keihard in. Puur bloedvergieten. Ik meen me te herinneren dat slechts één persoon niet werd gedood. Ik voelde in die dagen de angst van de dictatuur omdat de mensen vreesden dat de militairen weer een staatsgreep zouden kunnen plegen. Iedereen was bang. Het voelde alsof de schaduw van de dictatuur weer over de stad viel.

Een week of twee voor de tragedie was ik al in Buenos Aires. Ik vond het een super relaxte stad met fantastische restaurants. In het centrum was het in de late avond nog heel relaxed op straat. Je kon met iedereen een praatje maken.  Vanuit Buenos Aires heb ik reizen gemaakt naar Mendoza, Tierra del Fuego (Vuurland -Ushuaia) en Salta. Een aantal dagen voor de tragedie was ik in het bekende wijngebied Cafayate in de provincie Salta.  Cafayate ligt op zo’n 1700 meter boven de zeespiegel. Overdag kan het 38 graden worden maar ’s nachts koelt het af naar 12-20 graden Celsius.

Cafayate, een groene oase in een kokend landschap

Adembenemend mooi was de bustocht van Salta over een brede piste naar Cafayate. De route loopt door de Quebrada de las Conchas, ook wel Quebrada de Cafayate genoemd, de Argentijnse Grand Canyon. De grillig gevormde rotsmassieven hebben schilderachtige kleuren, lichtroze, terracotta, rood en donkerpaars. Over een lengte van 75 kilometer staan rotsformaties in de vorm van hoge gebouwen en monumentale kunstwerken.

in de schaduw van de dictatuur #wildprojects
route langs de rotsmassieven van Salta naar Cafayate. Salta is de hoofdstad van de gelijknamige provincie en grens aan Bolivia en Peru.

Rond Cafayate zijn de klimatologische omstandigheden ideaal voor de druiventeelt: weinig regen, veel zon overdag en frisse nachttemperaturen. Bovendien is er voldoende water door de nabijheid van rivieren. Bekende druivenrassen zijn de Torrontés en Malbec. Cafayate is het hart van Argentinië’s witte wijnstreek. Ik ontmoette Dolores en zij nam mij mee naar de beroemde bodega Etchard voor een ontmoeting met de voorman. Ik was een ‘expert’ want ik had jaren eerder druiven geplukt in Frankrijk!

in de schaduw van de dictatuur
In Cafayate met Dolores op de bumper van een antieke auto

Kan ik met de ambulance meerijden naar Salta?

Na Cafayate met de bus terug naar Salta. Maar onderweg stopt de bus in Angastaco en is er geen aansluiting meer. Daarom vliegtuig in Salta gemist. Heb een paar uur proberen te liften maar ik heb geen auto gezien. Daarom gevraagd of ik met de ambulance mee kon rijden naar Salta, maar er was geen slachtoffer die weggebracht moest worden. 

in de schaduw van de dictatuur
reizen is wachten in de schaduw op een bus die ‘nooit’ meer kwam (foto tj1989)

Angastaco is een  klein dorp met zo’n 700 inwoners. In de oorspronkelijke taal van de inheemse bewoners betekent de naam van het dorp ‘de adelaar van de Johannesbroodboom’ (águila del algarrobo). Geen slechte naam van een plek om te stranden, maar er was niet eens een restaurant. Toch was er sprake van een gelukkige  toevalstreffer. Een groep studenten uit Tucumán was in het dorp voor onderzoek. Met hen geslapen in een leegstaande school en samen eten gemaakt. Zij hadden kookspullen bij zich. Que suerte (wat een mazzel).

Reisverhalen wild projects
In Angastaco met de studenten Alfredo, Marissa, Marcello, Gorge, Andres, Claudia en Amalia

Met volle maan lopend tussen reuzencactussen tot we honden horen blaffen

In het natuurgebied bij het dorp van de adelaar staan cactussen van wel vijf meter hoog. Ze zijn bestand tegen het dorre klimaat. Het zijn zuilcactussen (el cardon – cardónes) die vroeger werden gebruikt als brandhout of in de meubelmakerij. Het gebied (Parque Nacional Los Cardones) is een belangrijke paleontologische vindplaats met pootafdrukken van dinosaurussen van ruim 70 miljoen jaar oud. Met de studenten gezocht naar sporen en voorwerpen van vroege bewoners maar niets kunnen vinden.

Rond het middaguur had Alfredo een pick-up truck geregeld die ons een heel eind op weg heeft gebracht. Maar aan het eind van de dag, na onze zoektocht, moesten we lopen!

De wandeltocht in de nacht met volle maan tussen de supercactussen was een onverwachte beloning op mijn reis naar Salta. Toen we eindelijk na onze lange tocht honden hoorden blaffen, wisten we dat we in de buurt van het dorp kwamen.

in de schaduw van de dictatuurop weg naar een archeologische site met de studenten

in de schaduw van de dictatuur
’s nachts na urenlange wandeltocht terug met onderweg reusachtige cactussen

Wie gaat er naar Salta?

Wie gaat er naar Salta? Ben dat aan iedereen in het dorp gaan vragen. Op mijn rondgang door het dorp uitgenodigd door een  familie om mee te eten. In de tuin werd het vlees gegaard in een met klei dichtgesmeerde oven. Met een andere familie kon ik de volgende dag eindelijk naar Salta. 

in de schaduw van de dictatuur
meegelift naar Salta (deze foto heb ik onderweg gemaakt)

De Dwaze Moeders (Asociación Madres de Plaza de Mayo

De foto in de kop van deze pagina is van een demonstratie van de Madres van de Plaza de Mayo. De Dwaze Moeders (Asociación Madres de Plaza de MayoVereniging van Moeders van het Meiplein) is een groepering in de schaduw van de dictatuurvan Argentijnse moeders van desaparecidos, verdwenen personen. Volgens cijfers van de Argentijnse regering verdwenen onder de dictatuur van de militaire junta, die het land van 1976 tot 1983 bestuurde, 13.000 mensen. Mensenrechtenorganisaties houden het echter op 30.000 verdwijningen. De witte sjaal is het symbool dat de moeders droegen (foto hiernaast).

Lees ook het reisverhaal over Lucy in the Sky Without Diamonds

Hieronder een mooie opname van Eric Vaarzon Morel, gitaar met zang van Sinna.

 

Share

kunst, cultuur en architectuur